Od biljaka koje svetle u mraku do pirinča koji sadrži ćelije goveđeg mesa, naučnici širom sveta razvijaju proizvode koji zvuče kao naučna fantastika, ali bi već u narednim godinama mogli da postanu deo naše svakodnevice. Savremena biotehnologija više nije usmerena samo na povećanje prinosa, već i na rešavanje problema bacanja hrane, klimatskih promena i globalne bezbednosti hrane.
Nekada su genetske modifikacije u poljoprivredi uglavnom bile namenjene proizvođačima – kako bi biljke bile otpornije na štetočine, bolesti ili herbicide. Danas se fokus sve više pomera ka proizvodima koji donose direktnu korist potrošačima i istovremeno doprinose održivijoj proizvodnji hrane.
Možda vas zanima
Iako mnoge od ovih inovacija deluju neverovatno, iza njih stoje godine istraživanja i ozbiljna nauka. Cilj je isti: proizvesti više hrane uz manje resursa, smanjiti negativan uticaj na životnu sredinu i obezbediti kvalitetniju ishranu za rastuću svetsku populaciju.
Pirinač koji sadrži govedinu
Jedno od najneobičnijih dostignuća dolazi iz Južne Koreje, gde su istraživači uspeli da uzgoje ćelije mišićnog i masnog tkiva goveda unutar zrna pirinča.
Postupak podrazumeva da se zrno pirinča obloži jestivim slojem želatina, nakon čega se u njega unose matične ćelije goveđeg mesa koje se razvijaju desetak dana. Rezultat je proizvod koji sadrži oko 8% više proteina i 7% više masti u odnosu na običan pirinač.
Iako ovakav proizvod još nije namenjen širokoj upotrebi, naučnici smatraju da bi mogao imati značajnu ulogu u ishrani stanovništva u kriznim situacijama, kao vojni obrok ili čak kao hrana za buduće svemirske misije. Pored toga, njegova proizvodnja traje manje od deset dana, dok je za uzgoj goveda potrebno više meseci ili godina, što bi moglo značajno da smanji emisiju gasova sa efektom staklene bašte.
Biljke koje svetle
Možda najatraktivniji primer savremene biotehnologije jeste petunija koja sama emituje svetlost.
Ova biljka koristi isti biohemijski mehanizam koji omogućava svicima da svetle u mraku. Tokom dana normalno obavlja fotosintezu, a u večernjim satima emituje blagu zelenkastu svetlost bez potrebe za električnom energijom.
Međutim, naučnici smatraju da pravi potencijal ove tehnologije nije u dekoraciji, već u poljoprivredi. U budućnosti bi biljke mogle da menjaju intenzitet ili boju svetlosti kada su izložene bolestima, suši ili drugim stresnim uslovima, omogućavajući proizvođačima da probleme otkriju mnogo pre nego što postanu vidljivi golim okom.
Biljke koje svetle u mraku: Inovacija iz Kine koja može zameniti čak i uličnu rasvetu!
Hrana sa više vitamina i antioksidanasa
Biotehnologija se sve više koristi i za povećanje nutritivne vrednosti hrane.
Jedan od primera je zelena salata koja sadrži čak 30 puta više beta-karotena od običnih sorti, dok ljubičasti paradajz obiluje antocijanima – snažnim antioksidansima koji se inače nalaze u borovnicama i drugom tamnom voću.
Posebno mesto zauzima takozvani “zlatni pirinač”, razvijen kako bi pomogao u borbi protiv nedostatka vitamina A u zemljama gde je pirinač osnovna životna namirnica. Tokom godina razvijene su sorte sa višestruko većim sadržajem beta-karotena, a istraživanja se nastavljaju i na povećanju sadržaja vitamina B, gvožđa i cinka u drugim kulturama.
Banane koje sporije tamne
Svake godine ogromne količine hrane završavaju na otpadu samo zato što izgledaju manje sveže, iako su potpuno bezbedne za upotrebu.
Zbog toga su razvijene banane koje znatno sporije tamne nakon sečenja ili udarca. Preciznim uređivanjem gena isključeni su enzimi odgovorni za promenu boje, pa plodovi duže zadržavaju svež izgled bez promene ukusa ili nutritivnog sastava.
Sličan princip primenjen je i kod pečuraka i krompira, čime se produžava njihov rok upotrebe, smanjuju gubici u trgovini i domaćinstvima, ali i količina hrane koja završava kao otpad.
Biljke koje se lakše bore sa bolestima i klimatskim promenama
Jedan od najvećih izazova moderne poljoprivrede jesu klimatske promene i sve češće pojave novih biljnih bolesti.
Zahvaljujući tehnologiji CRISPR, koja omogućava veoma precizno uređivanje gena, naučnici razvijaju sorte koje bolje podnose sušu, visoke temperature, zaslanjena zemljišta i napade patogena.
Već postoje banane otporne na Panamsku bolest, koja predstavlja jednu od najvećih pretnji svetskoj proizvodnji ovog voća. Razvijaju se i sorte pirinča koje mogu da uspevaju na zemljištima sa povećanom koncentracijom soli, što bi moglo da omogući proizvodnju hrane na površinama koje danas nisu pogodne za poljoprivredu.
Istovremeno, istraživači rade na kukuruzu, pšenici i drugim kulturama koje će bolje podnositi dugotrajne suše ili ekstremne vremenske prilike, bez značajnog pada prinosa.
Budućnost je već počela
Napredak biotehnologije pokazuje da granice između naučne fantastike i stvarnosti postaju sve tanje. Ono što je do pre nekoliko godina delovalo kao nemoguća ideja danas se već nalazi u laboratorijama, plastenicima ili na prvim tržištima.
Naravno, mnoge od ovih inovacija tek treba da prođu regulatorne procedure i steknu poverenje potrošača. Ipak, stručnjaci smatraju da će upravo ovakve tehnologije imati ključnu ulogu u budućnosti poljoprivrede, posebno u vreme kada svet mora da proizvede više hrane uz manje zemljišta, manje vode i sve izraženije klimatske izazove.
Svetleće biljke, pirinač sa govedinom ili banane koje ne tamne možda danas zvuče neobično, ali bi već za jednu ili dve decenije mogli postati sasvim uobičajen deo moderne poljoprivrede i ishrane.
Izvor: Meer
Komentari