Klimatske promene sve snažnije menjaju uslove poljoprivredne proizvodnje. Dugi sušni periodi, ekstremno visoke temperature i sve češći pljuskovi koji odnose najplodniji sloj zemljišta primoravaju proizvođače da traže nove načine očuvanja plodnosti njiva. Stručnjaci rešenje vide u principima regenerativne poljoprivrede, čiji je cilj da zemljište postane otpornije na klimatske ekstreme i dugoročno sačuva svoju proizvodnu sposobnost.
Posledice klimatskih promena sve su vidljivije i u Kolubarskom okrugu. Ratari se poslednjih godina sve češće suočavaju sa dugotrajnim sušama, ali i naglim padavinama koje izazivaju eroziju i odnose najplodniji sloj zemljišta. Dodatni problem predstavlja višedecenijsko smanjenje stočnog fonda, koje je uslovilo manju upotrebu stajnjaka i pad sadržaja organske materije u zemljištu. Zbog toga stručnjaci smatraju da će primena principa regenerativne poljoprivrede u narednim godinama postajati sve značajnija i za proizvođače u ovom delu Srbije.
Možda vas zanima
Problemi sa zemljištem nisu nastali preko noći
Snežana Stojković Jevtić iz Poljoprivredne savetodavne i stručne službe u Valjevu kaže da regenerativna poljoprivreda nije novi trend, već odgovor na probleme koji su stvarani decenijama. Težnja ka što većim prinosima donela je veliki napredak u proizvodnji hrane, ali je istovremeno ostavila posledice koje danas postaju sve vidljivije.
„Današnji problemi sa zemljištem nisu nastali preko noći. Decenijama smo težili što većim prinosima i u tome smo uspeli zahvaljujući novim sortama i hibridima, većoj upotrebi mineralnih đubriva, mehanizaciji i savremenim tehnologijama. Međutim, takav način proizvodnje ostavio je i ozbiljne posledice. Intenzivna obrada, često oranje, sabijanje zemljišta mehanizacijom, nepravilna primena mineralnih đubriva, pad stočnog fonda i sve manja upotreba stajnjaka doveli su do smanjenja organske materije i narušavanja plodnosti zemljišta. Kada se tome dodaju klimatske promene, sa dugim sušnim periodima i obilnim padavinama koje izazivaju eroziju, jasno je da je bilo neophodno pronaći drugačiji pristup koji će zemljištu vratiti vitalnost i sačuvati ga za buduće generacije“, objašnjava Stojković Jevtić.
Što manje uznemiravanja zemljišta
Kako ističe, regenerativna poljoprivreda nije jedna mera, već čitav sistem proizvodnje koji se zasniva na nekoliko osnovnih principa. Prvi je spremnost proizvođača da prihvate promene, a zatim slede agrotehničke mere čiji je zajednički cilj očuvanje zdravlja zemljišta i podsticanje prirodnih procesa koji se u njemu odvijaju.
„Najvažnije je da se zemljište što manje uznemirava. Ako je moguće, ono se uopšte ne ore, već se primenjuje direktna setva ili minimalna obrada. Jednako je važno da zemljište nikada ne ostane golo. Posle žetve ne bi trebalo da mesecima bude izloženo suncu, vetru i padavinama, već da bude pokriveno biljkama ili žetvenim ostacima. Tako se sprečava erozija, čuva vlaga i omogućava da tokom cele godine postoji aktivan koren koji hrani mikroorganizme. Uz raznovrsniji plodored i pokrovne useve povećava se biodiverzitet, poboljšava struktura zemljišta i postepeno vraća njegova prirodna plodnost“, navodi Snežana Stojković Jevtić, savetodavac za ratarstvo.
Kako vratiti organsku materiju ponovo u zemljište
Jedan od važnih elemenata regenerativne poljoprivrede jeste i vraćanje organske materije u zemljište, zbog čega stočarstvo ponovo dobija na značaju. Pad broja grla poslednjih decenija nije uticao samo na proizvodnju mesa i mleka, već i na količinu stajnjaka koja se vraća na njive. Istovremeno, ovakav način proizvodnje zahteva vreme, nova znanja i određena finansijska ulaganja, pa se proizvođačima savetuje da promene uvode postepeno, u skladu sa mogućnostima svog gazdinstva.
„Pad stočnog fonda poslednjih godina nije uticao samo na proizvodnju mesa i mleka, već i na smanjenje količina stajnjaka, koji je jedan od najvažnijih izvora organske materije u zemljištu. Zato regenerativna poljoprivreda podstiče veću upotrebu stajnjaka i komposta, ali i raznovrsniji plodored i pokrovne useve. Naravno, prelazak na ovakav sistem nije brz. Potrebno je tri do pet godina da se vide ozbiljniji rezultati, a ulaganja u specijalne sejalice i novu tehnologiju za mnoge proizvođače predstavljaju prepreku. Ipak, i primena pojedinih mera može značajno da poboljša stanje zemljišta“, kaže Stojković Jevtić.
Zdravo zemljište bolje podnosi klimatske ekstreme
Kako ističe, zdravo zemljište bolje zadržava vlagu, otpornije je na sušu i obilne padavine, manje je podložno eroziji i predstavlja najbolju zaštitu od posledica klimatskih promena. Upravo zato regenerativna poljoprivreda nije samo novi pravac u proizvodnji, već dugoročno ulaganje u očuvanje plodnosti zemljišta i budućnost poljoprivrede.
Tekst i fotografije: Dejan Davidović
Komentari