Na obroncima planinskog venca Tjen Šan, od jugoistočnog Kazahstana do Kirgistana, i danas rastu šume divlje Siversove jabuke (Malus sieversii), jednog od ključnih predaka savremenih sorti. Iz ovog dela Centralne Azije jabuka je, uz pomoć životinja, putnika i trgovaca, krenula na put do voćnjaka širom sveta.
Jabuka je jedno od najrasprostranjenijih i najpopularnijih voćnih vrsta u našoj ishrani. Ipak, iza dobro poznatog ploda krije se duga priča o poreklu, širenju i oplemenjivanju.
Možda vas zanima
Njena istorija dugo je bila obavijena nepoznanicama. Genetička istraživanja pokazala su da su u nastanku današnjih gajenih jabuka važnu ulogu imale dve divlje vrste: Malus sieversii iz Centralne Azije i evropska šumska jabuka, Malus sylvestris.
Divlje šume čuvaju pretke današnjih jabuka
U planinama Tjen Šan i danas opstaju šume Siversove jabuke. Ova vrsta dobila je ime po nemačkom botaničaru Johanu Augustu Karlu Siversu, koji je još u 18. veku pisao o divljim jabukovim šumama na ovom području.
Prema rečima doktorke bioloških nauka Gulnare Sitbajeve, značajan doprinos istraživanju njihovog porekla dao je i naučnik Nikolaj Vavilov.
„Tridesetih godina prošlog veka Vavilov je proučavao šume Centralne Azije i utvrdio da je Kazahstan postojbina Siversove jabuke“, navodi ona.
Sitbajeva dodaje da su naučnici u jednom istraživanju analizirali više od 10.000 gajenih sorti jabuke. Genetički materijal Siversove jabuke pronađen je u 46 odsto uzoraka, što potvrđuje njenu ulogu u poreklu savremenih gajenih jabuka.
Ajdared od Ajdaho, Fudži po Japanu? Kako su nastale i dobile imena najpoznatije sorte jabuka?
Od planinskih padina do Puta svile
Prvo su ptice i druge životinje raznosile seme jabuke po padinama Tjen Šana. Kasnije su njenom širenju doprineli ljudi, prenoseći divlje plodove duž Puta svile, drevne mreže trgovačkih puteva koja je povezivala Aziju i Evropu.
Tako je jabuka postepeno izlazila iz svojih prirodnih staništa. Kroz dug proces širenja, ukrštanja i odabiranja nastajale su sorte koje se danas gaje u različitim delovima sveta.
Cvetanje jabuke kao praznik prirode
Siversova jabuka u Kazahstanu nema samo botanički i poljoprivredni značaj. Njeno prolećno cvetanje smatra se jednim od najlepših prizora u prirodi ove zemlje i često se poredi sa čuvenim cvetanjem japanske trešnje.
U regionu Žetisu svake godine održava se festival posvećen njenom cvetanju. Za posetioce se postavlja naselje tradicionalnih jurti, organizuju se izložbe rukotvorina i radionice, kao i prikazi tradicionalnih sportova i narodnih igara.
Almati: grad čije ime govori o jabukama
Dok je Njujork poznat po nadimku „Velika jabuka“, ime kazahstanskog grada Almatija neposredno je povezano sa ovim voćem.
Na kazahstanskom jeziku „alma“ znači jabuka, a naziv Almati tradicionalno se povezuje sa mestom bogatim jabukama.
Grad se nalazi u podnožju planina na kojima divlje jabuke rastu vekovima. Zato motivi jabuke ukrašavaju njegove javne prostore, skulpture, murale i brojne detalje gradske arhitekture.
Vremenom su u okolini nastajali voćnjaci, a pojedine sorte postale su poznate daleko izvan ovog područja. Među njima posebno mesto zauzima Aport, prepoznatljiv po krupnim plodovima i karakterističnoj aromi.
Aport miriše „kao francuski parfem“
Jedan od lokalnih voćara, koji sa porodicom gotovo dve decenije uzgaja Aport, njegov miris poredi sa francuskim parfemom.
„Ove jabuke imaju veoma nežnu pokožicu, pa čitav rod beremo ručno“, objašnjava on.
U njegovom voćnjaku rastu i stabla Siversove jabuke. Kako kaže, razlika između njih nije samo u osobinama ploda već i u dugovečnosti.
Stabla divlje Siversove jabuke mogu da žive od 250 do 300 godina, dok je životni vek stabala Aporta približno 40 do 70 godina, navodi ovaj proizvođač.
Voćnjaci privlače i turiste
Voćnjaci u okolini Almatija danas postaju i mesta za izlete. Tokom sezone berbe pojedina gazdinstva otvaraju vrata posetiocima, koji mogu da prošetaju zasadima i sami uberu jabuke.
Grad je domaćin i godišnjeg festivala Alma Fest, na kojem proizvođači predstavljaju rod iz svojih voćnjaka.
Pored svežih plodova, posetioci mogu da probaju sokove, sušene kriške jabuke, džemove i druge prerađevine. Prema podacima iz izvornog teksta, na ovogodišnji festival dopremljeno je više od 200 tona jabuka.
Izvor: EuroNews
Komentari